روش کاشت و نگهداری تربچه
تربچه ، يكی از سبزيهای اشتها آور بحساب امده كه در اكثر خانواده ها آن را مصرف می كنند . برگ آن نيز خوراكی بوده .عده زيادی از مردم تربچه را در منزل کاشته و در سر سفره اغلب خانواده ها ديده ميشود .
اين گياه دارویی دارای انواع و اقسام فراوانی میباشد که برگ های آن بيضی شكل و كشيده بوده و اطراف برگ داراي بريدگي و شكاف بوده و زبر(خشن) است و برگ ها مستقيم از ريشه خارج میگردند . بخش اصلی و خوراكی تربچه برجستگی انتهايی برگ ها بوده كه به رنگ هاي مختلف ، سفيد ، قرمز ، و دورنگ ديده شده
اصولا اين گياه را برای کاشت به 2 نوع تقسيم می كنند
تربچه نقلي يا تربچه چهار فصل : اين قسم تربچه خيلي زود سبز شده و محصول آن در مدت زمان كوتاهي بدست خواهد آمد و تربچه به شكل و رنگ های گرد قرمز ، گرد ارغوانی ، گرد سفيد ، گرد بنفش ، گرد قرمز نوك سفيد ، تربچه بلند قرمز ،تربچه نيمه بلند قرمز ، نيمه بلند قرمز نوك سفيد ، نيمه بلند ارغوانی ، نيمه بلند سفيد ، تربچه بلند سفيد و بلند بنفش وجود دارد .
ترب يا تربچه درشت : براي بدست آوردن محصول این نوع از ترب ، مدت زمان بيشتري لازم بوده .بوته هاي ترب ، بزرگتر از تربچه بوده و لذا بايستی فاصله بوته ها از يكديگر بيشتر واقع شوند تا فضاي لازم براي رشد گياه بوجود آید .ترب ، به دو رنگ ، سفيد و سياه وجود دارد و ترب سفيد و ترب سياه ناميده مي شوند .
توجه داشته که تربچه در هر آب و هوا و خاكي قابل رویش است ، لكن در هواي گرم زود خَشَبي ( خشك و چوبي ) و پوك شده از مرغوبيت آن كاسته ميشود . از نظر خاك ، زمان كشت را بايد در نظر داشت ، باين معني كه براي كشت بهاره ، زمين شني و سست بهتر از زمين رسي و شني سخت مي باشد .بعكس براي كشت انواع تابستانه در زمين هاي رسي و شني و نمدار بهترين محصول بدست مي آيد .
روش كاشت و ازدياد تربچه و ترب : تكثير تربچه ، وسيله بذر مي باشد.بذر تربچه ، قرمز رنگ ، كروي شكل و نسبتا ريز است .
قوه ناميه بذر تربچه ( قدرت سبز شدن بذر ) در حدود ۵ سال است .به اين معنی كه بذر تهيه شده از تربچه براي كاشت بعدي حد اكثر تا ۵ سال قابل استفاده بوده اما بهترين محصول از بذرهاي جوان كه حد اكثر سه ساله باشند بدست مي آيد .
بذر تربچه ۴ تا ۷ روز پس از كشت سبز شده و بذر تربچه مورد نياز براي ۱۰۰ متر مربع زمين از انواع تربچه نقلي يا ريز ۲۵۰ تا ۳۰۰ گرم و براي انواع درشت ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم مي باشد .
کاشت بذر تربچه
بذرهای تربچه را در عمقِ 1.5 سانتیمتر از سطح خاک میکارند و بین بذرها ۴ تا ۵ سانتیمتر فاصله قرار داده و در ردیفها نیز ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر فاصله قرار داده و تویه شده که ردیفهایی دو تایی از تربچه بکارید و سپس فاصله بیشتری بین آن دو ردیف و دو ردیفِ بعدی قرار دهید که این گونه، دسترسی تان به تربچهها آسانتر میشود.
بذر تربچه در عرض چند روز جوانه زده و از باغبانان بذرهای تربچه را در میان ردیف هویج و یا سبزیجات دیگری که دیرتر جوانه میزنند، میکارند.تربچه بسیار سریع رشد میکند و شاید سریعترین برداشت را در میانِ تمامِ سبزیجات مخصوصا خوراکی خام داشته باشد. این گیاه را میتوانید پس از ۲۰ روز برداشت کنید.
البته روش دیگری برای کشت تربچه این بوده که یک بخش مربع یا مستطیلی شکل را مشخص کنید و بذرها را در سراسر آن پخش کنید و سپس روی آنها خاک نرم و سبک بپاشید و توجه داشته باشید که تربها دوست ندارند دورشان شلوغ باشد و در صورتی که تربهای دیگر یا علف هایِ هرز اطراف آنها را حتما بگیرند زیرا ممکن است محصول ندهند. از بین بردنِ علفهای هرز برای رشد مناسب ریشه امری ضروری بوده.
توجه داشته که اگر بذرهای ترب را هر 2 هفته یکبار بکارید، در تمام طولی سال تربچه خواهید داشت و بهتر است در اواسطِ تابستان کشت آنها را مدتی متوقف نموده، زیرا تربچه هوای گرم را دوست ندارد و مثل بسیاری از سبزیجات دیگر در این هوا از بین میرود و فراموش ننمایید که تربچه را در فصل پاییز بکارید. در باغ پاییزی تان تربچه یکی از محصولاتی بوده که میتوانید سریع آن را برداشت نمایید. ۲۰ تا ۳۰ روز زمان لازم بوده، البته برخی از انواعِ استوانهای شکل به روزهای بیشتری برای رسیدن نیاز دارند.
معمولا تربچه نقلي را به صورت نوبر مي كارند . به اين منظور از آبانماه به بعد تربچه را در زير نايلون ، يا شاسي ، يا گلخانه كاشته ، در زمستان برداشت کرده .تربچه را در هواي آزاد و فضاي باز مي توان بجز در طول زمستان در همه فصل های كاشت .كشت تربچه ، به دو طريق خطی (زوش رديف كاری ) ، دستپاش ( روشكرتی ) انجام مي شود .
زمان كاشت تربچه
در فضاي باز بنا به سردي هوا از اول اسفند ماه تا اول آبانماه توصيه شده .و مي توان پياپي آن را كاشت و برداشت کرد.ميزان مصرف بذر در زمان كاشت بستگي مستقيم به دقت و توجه فردي داشته كه بذر را کشت میگردد .
به صورت فشرده كاشته شود ، مقدار بذر تربچه مورد نياز بيشتر و اگر تُنُك و كم پشت كاشته شود ، ميزان بذر مورد مصرف كم تر بوده
روش خطي ( رديفكاري ) : در روش خطی ، بهتر است به ترتيب بذرها را در شيارها قرار بدهید كه فاصله بذرها از يكديگر ۱ تا ۲ سانتيمتر ، فاصله شيارها از هم ۱۰ تا ۱۵ سانتيمتر باشند و سپس خاك اطراف شيارها را بر روی بذرها خوابیده قرار داده است
روش كرتي ( دستپاش ) : در روش كرتي ، بايستي دقت گردد که بذرها بطور يكنواخت در زمين پخش شده که به اين منظور مي توان مقدار بذر مورد نياز براي كاشت را با ۲ تا۳ برابر خاك نرم و يا ماسه مخلوط کنید و توامآ در زمين پاشيد و سپس با ماله چوبی يا شن كش روی آنها را بپوشانید تا بذرها زير خاك بروندو در معرض تابش مستقيم آفتاب و هواي آزاد و همچنين در دسترس پرندگان قرار نگیرند .
زمان كود دادن به تربچه : این سبزی خوراکی از لحاظ احتياج به مواد غذايي و كود خيلي قانع بوده به نحوي كه در زميني با حد اقل مواد غذايي مي توان 2 نوبت متوالي در سال تربچه را کشت کرد .لكن براي برداشت محصول خوب و مرغوب تقويت زمين ضرورت داشته است .چون تربچه معمولا پس از ۱۸ تا ۲۵ روز از تاريخ كاشت بذر ، قابل برداشت میباشد لذا توصيه شده كه بذر آن را با ساير سبزيها بكارند تا زمين بخاطر كشت تربچه معطل نماند .
علف هایِ هرز را از میانِ ردیفهای تربچه بیرون کشیده و به آنها به میزان فراوان آب بدهید و گاهی وقتها تربچهها رشد نمیکنند و اغلب علت آن، شلوغ بودن اطرافشان و یا آبیاری نشدن به میزان کافی است
روش بذر گيری تربچه : براي آن كه شخصا بتوان بذر خوب تهيه کنید و بذر مورد نياز سال بعد را تامين کنید میتوانید برای این کار از آخرين محصول پاييزه تربچه هاي سالم تر و خوش فرم تر را جدا كرده ، جمع آوری کرده و در زير خاك خشك كنار هم به صورت رديف مي خوابانند .در طول زمستان آنها را به همين شكل نگهداري کنید و در اسفند تا فروردين ماه بتدريج آنها را از زير خاك خشك خارج کنید ، به فواصل ۴۰ تا ۵۰ سانتيمتر از يكديگر کشت کرده و پس از مدتي شاخه گل آنها از خاك خارج شده گل مي دهد .در تيرماه و مرداد ماه بذرآنها مي رسد . پس از رسيدن بذرها ، شاخه هاي حامل بذرها را كه در غلاف ( غلاف بذرها را در داخل خود نگهداري مي كند ) قرار دارد قطع نموده
سپس در ادامه دسته کنید و در محل خشكي كه هواگير باشد خشك مي كنند .پس از آنكه غلاف ها خشك شدند آنها را با ملايمت و به آهستگي به زمين مي زنند ( مي كوبند ) تا بذرها از داخل غلاف ها خارج شوند .آنگاه بذرها را از خاشاك جدا کنید و در قوطي ، جعبه و يا پاكت در محل مناسبي نگهداري مي كنند .در مورد تربچه هاي زمستانه بايستي از بذر تربچه هاي پائيزه بذر تهيه نمایید
آفات و حشرات تربچه
حشرات جونده ممکن بوده که برخی برگهای ترب را از بین برده، ولی رشد کلی تربچه را تحت تأثیر قرار نمیدهند و کرمهای حشره ممکن است بوده که ریشه شده و محصول را به کل از بین ببرند. در این صورت دفعه بعد محصولتان را در نقطه دیگری از خاک کشت شوند.
به دلیل کوتاه بودن چرخه رشد این گیاه خوراکی بسیار کم دچار بیماری میشود.