ارگ کریم خانی یکی از جاذبه های تاریخی و جالب شیراز است که  این بنای تاریخی در دوره زندیه با بهترین مصالح و دست برترین معماران عصر ساخته شد. این بنا مهمترین و بزرگترین ساختمان زندیه بحساب امده که در زمینی به گستردگي ۱۲۸۰۰متر مربع بنا شده؛ چون محل زندگی کریم خان بود ه ارگ کریم خانی شهرت یافت. این ارگ ترکیبی از معماری مسکونی و نظامی است و در دوره قاجار محل زندگی فرمانروایان محلی بوده این بنای بزرگ اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره می‌شود و از چند سال پیش کار مرمت این بنا آغاز شده‌است تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد.

 اما در دوره پهلوی به زندان مبدل شد و این تغییر کاربری نادرست، سبب آسیب های جدی این بنا شد. در حال حاضر ارگ کریم خان، موزه ای از مجسمه های جالب و تماشایی است و زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره می‌شود .در سال ۱۳۵۱ خورشيدي ارگ کریم خانی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. شیراز یکی از شهرهای پرطرفدار و نام آشنا میان گردشگران ایرانی و خارجی است.

ارگ کریم خان است و با دیوار و برج و بارو از دیگر قسمت های شهر متمایز می شود. اَرگ گونه‌ای از ساختمان‌های بلند و محصور است که نمونه های متنوعی از آن در معماری قدیم به چشم می خورد. این واژه در لغت نامه هخدا به قلعه کوچکی گفته می شود که در میان قلعه‌ای بزرگ ساخته شده باشد. بسیاری بر این عقیده اند که ارگ کریم خان نشانه ای از ارگ های دیگر همچون بم ندارد. گفته می شود کریم خان زند تحت تاثیر معماری صفویه میدان بزرگی را در شهر شیراز ساخت و ضلع غربی این میدان را به کاخ اندرونی خود و جایی برای اسکان خانواده سلطنتی اختصاص داد که به اشتباه آن را ارگ نامیدند اید چنین گفت که این ارگ زمانی محل زندگی کریم خان زند بود و به همین سبب با نام کریم خانی مشهور شد. ارگ کریم خان سرد و گرم روزگار را چشید و پا برجا ایستاد تا امروز به یکی از مهم ترین دیدنی های شیراز و برجسته ترین یادگاری سلسله زندیه بدل شود و گردشگران را به سوی خود بکشاند.

هر کدام از فرمانروایان، با اعمال سلیقه شخصی خود، دخل و تصرف هایی در بنا ایجاد کردند که از جمله آنها ایجاد عمارت هایی در حیاط بود که چهره نامناسبی به ارگ داد. آنها نقاشی‌های دوران زندیه را نیز پوشاندند و تزیینات دیگری را ایجاد کردند. برای انجام این کار سطح دیوار را با تیشه تراشیدند چرا که گچ به راحتی روی لایه‌های قبلی گچ قرار نمی گرفت وبطوری که در زمان سلطنت سلسله پهلوی و در سال ۱۳۱۰ به دنبال ساخت مرکز شهربانی، ارگ به عنوان زندان مورد استفاده قرار گرفت و متحمل آسیب هایی جدی شد. در سال ۱۳۵۰ مسوولیت این ارگ را برعهده اداره فرهنگ و هنر وقت گذاشتند و ارگ کریم خان تحویل دفتر فنی حفاظت آثار باستانی شد. امروزه نیز این بنای عظیم زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره شده  

طرح معماری ارگ کریم خان

مساحت ارگ برابر 4000 متر مربع بوده و در مرکز محوطه ای به مساحت 12800 متر مربع قرار دارد. در ساخت مجموعه ارگ کریم خان از دو معماری مسکونی و نظامی استفاده شده است. در بیرون بنا این معماری نظامی است که جلوه گری می کند. 4 برج با ارتفاع 14 متر و دیوارهای مرتفع 12 متری که ضخامت شان در پایه ۳ متر و در بالا 2.8 متر است، حکایت از کاربری دفاعی بنا دارند.

خندقی که در آن زمان دور تا دور بنا وجود داشته نیز نشان دهنده امنیت بالا و اهمیت ویژگی دفاعی بنا است. نکته جالبی که در مورد برج ها وجود دارد این است که یکی از آنها مانند برج پیزا کج شده بود. این مساله در آن زمان به جاذبه ای برای این سازه تبدیل شد ولی روند توقف کج‌شدگی این برج باید به لحاظ فنی و مهندسی مورد بررسی بیشتری قرار گیرد ودر بخش درونی ارگ اما با فضای متفاوتی مواجه می شویم؛ فضایی با ایوان‌ها و اتاق‌های نقاشی شده، آبنماها و باغچه‌ها که همگی از ظرافت خاصی برخوردارند. در هر یک از اضلاع شمال، جنوب و غرب بنا یک ایوان دیده می شود که شش اتاق مسکونی در دو طرف آن قرار دارد. ضلع شرقی سازه نیز به حمام خصوصی و برخی امکانات خدماتی اختصاص یافته است. همگی اینها ویژگی مسکونی ارگ را نشان می دهند.

بیشترین مصالح به کار رفته در بنا آجر و سنگ بوده و سنگ مرمرهای بنا را از تبریز به اینجا آورده اند و سنگ آهک هایی نیز در ساختار بنا دیده می شود که معروف به گندمک هستند. بر روی سنگ‌ها علامت هایی به چشم می خورد که منحصر به سنگ‌تراشِ سازنده آن قطعه بوده و به منزله مهر سنگ‌تراش هستند.امروزه قسمت‌هایی از این بنای ارزشمند توسط گروه‌های کارشناس مرمت احیا شده‌ اند اما هنوز هم جای قسمت‌هایی از طرح‌ها و نقاشی‌ها و مقرنس‌های سقف ها در این اثر خالی است و روز به روز بر شدت آسیب افزوده می شود. وجود شیر سرها در دور تا دور لبه بام ضمن جلوگیری از تابش مستقیم خورشید در ظهر تابستان به داخل اتاق‌ها در هنگام بارندگی به خوبی از پنجره‌های بزگ گره چینی محافظت میکند.

سنگهای به کاررفته از جنس سنگ آهک معروف به گندمک می‌باشد.بر روی این سنگ‌ها علامتی است که منحصر به افراد سنگتراش سازنده ی آن قطعات می‌باشد و به منزله ی مهر سنگتراش است.

اجزای معماری در داخل اتاقهای ارگ شامل:

طاقچه‌های بالای دوال،رنس،سردر، پستو،ازاره‌های اتاق،کفپوش،ارسی، طاقچه‌های پایین،قطاربندی و کتیبه‌های بالای طاقچه‌های پایین

قوش مقرنس سقفها در هر یک از اتاقهای ارگ منحصر به فرد می‌باشد. و تنها در دیگر اتاق ضلع شمالی وجنوبی سقفها با مقرنس کامل و دوبرابر طاقهای معمول در ارگ کار و نقش مایه ی داخل طاقچه‌ها ی بالای دوال شامل نقوش تذهیبی می‌باشد.که معمولاً از سه چیز تشکیل شده‌است در قسمت وسط یک نقش بزرگتر و در بالا و پایین ان نقش شاپرک.

حمام ارگ :جزو اولین حمام‌های اختصاصی با این سبک در ایران بوده و جهت استحمام خانواه سلطنتی مورد استفاده قرار وبخش اول ورود به حمام سربینه آن می‌باشد.در این مکان چهار سکو جهت نشستن و لباس کندن دارد و در وسط این قسمت حوض هشت گوشی وجود دارد.در گوشه‌ای از سربینه محلی برای گرم کردن فضا توسط آتش و درست کردن چای و قلیان کشیدن تعبیه شده ودر زیر سکوهای سربینه محل گذاشتن کفش و بسته لباس بوده‌است.

آدرس ارگ کریم خان زند: استان فارس، شیراز، خیابان کریم‌خان زند، نبش میدان شهدا (شهرداری)

شماره تماس ارگ کریم خان شیراز: ۲۳۰۱۹۸۵

ساعات بازدید ارگ کریم خانی: در شش ماه اول سال از ساعت ۷:۳۰صبح تا ۲۱ و در شش ماه دوم از ساعت ۸صبح الی ۲۰ وبرای ورود باید بلیط تهیه کرد

تعطیلات ارگ کریم خان

روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی، 21 رمضان شهادت امام علی ، 28 صفر رحلت پیامبر ، 14 خرداد رحلت امام خمینی ، 25 شوال شهادت امام جعفر صادق

ملی کالا 

اضافه کردن نظر