چشمه‌علی  با گویش محلی: چشملی از جاذبه های گردشگری یکی از نقاط باستانی، دیدنی و تفریحی شهرری به‌شمار می اید که در جنوب تهران و شمال شهرری، منطقه ۲۰ شهرداری تهران قرار دارد. مردم منطقه چشمه علی شهر ری در گذشته این آب را مقدس می‌دانستند و روزهای قبل از نوروز فرش‌های خود را در آن شستشو  داده که با این نیت که ناپاکی را از زندگی خود دور می نمایند

 این چشمه در همسایگی ابن بابویه، برج طغرل، دژ رشکان و در زیر باروی ری واقع گردیده و چشمه‌علی از میان صخره‌ای بزرگ خارج شده و به سوی جنوب و سپس جنوب شرق جاری است. نام باستانی این چشمه سورینی بوده‌است که احتمالاً منسوب به دودمانی بزرگ در دوره اشکانیان و ساسانیان هست که  بعدها به نام امام اول شیعیان علی به چشمه علی معروف گردیده است و قدمت چشمه‌علی به حدود ۸۰۰۰ سال پیش بر گشته و زمانی که نخستین اجتماع در کنار چشمه‌ای دایمی واقع بربالای تپه‌ای گرد آمدند و همچنین در گذشته فرش فروش‌ها و مردم تهران، قالیها و قالیچههای خود را با این عقیده که در آب این چشمه خاصیتی است که فرش را خوب تمیز و رنگ روشن‌تر و پر جلاتر می‌سازد، در آب چشمه‌علی می‌شستند

این چشمه تاریخی در واقع چشمه‌ای بوده که در شمال شهر قدیم ری که آبش از زیر سنگ صلب خارایی خارج شده به جانب جنوب جاری می‌شود و بنابر پژوهش‌ها و اطلاعات نگارنده قلعه ری بندی که خلیفه مهدی عباسی بنا نمود بالای همین چشمه و روی تخته سنگ بوده چنان‌که حالا آثار آن باقی و نمودار است نیز احتمال می‌رود که قلعه طبرک همین قلعه ری بندی باشد و سایرین آن را به این اسم موسوم ساخته باشند و چون در زبان فارسی طبر به معنی کوه است چنان‌که طبرستان بمعنی کوهستان می‌باشد و طبرک با کاف که در فارسی علامت تصغیر است به معنی کوه کوچک است و این قلعه بر روی کوه کوچک واقع شده ممکن بوده بعضی از تاریخ نویسان از این جهت این قلعه را طبرک نامیده باشند. بعضی گویند منوچهر این قلعه را بنا کرده و برخی قلعه طبرک را زبیدیه نوشته‌اند. به هر حال چشمه علی ری در سوابق و گذشته آب زیادی داشته چنان‌که آثار آن در سنگ‌ها باقی مانده‌است، ولی قنات‌هایی که در بالای آن کنده‌اند، آب آن را به اندازه‌ای کم کرده که در فصل پائیز یک سنگ و نیم آب داشته و این آب از موقوفات حضرت عبدالعظیم حسنی میباشد

از شهر تهران به دو راه به زاویه مقدسه و قصبه حضرت عبدالعظیم می‌روند، یکی راهی است به خط مستقیم و بیشتر معمول و راه دیگر از راه چشمه علی است که قدری از جاده مستقیم منحرف و نسبتاً در وتر است. چشمه علی بین قصبه حضرت عبدالعظیم و آبادی و باغ دولت‌آباد که از باغ‌های دولتی می‌باشد واقع گردیده

نخستین نشانه‌های تمدن در چشمه علی، که شامل تپه باستانی، برج و باروهای قدیمی ری و چشمه زیرزمینی است، مربوط به تولید سفالینه های سرخ رنگ با نقش‌های سیاه یا قهوه‌ای سیر و تصاویری که بر آن نقش شده وجود داشته  و انتقال این تمدن در محدوده زمانی بین ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ قبل از میلاد بوده بوده و مهمترین ویژگی این دوره، همگونی سفال هایش در یک گستره جغرافیایی نسبتا وسیع بوده این سفال ها ی قرمز رنگ ( که عمدتا مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد هستند)، سفال هایی دست ساز میباشند و در تزئین این سفال ها شاهد افزایش بی سابقه در استفاده از نقوش حیوانات  به صورت ردیف های افقی و تکراری هستیم. این نقوش شامل حیوانات چهار پا، شاخداران و پرندگان میباشد و اطراف این نقوش از خطوط منحنی واری استفاده می شده که هماهنگ با شکل ظرف بوده .

خشک کردن فرش‌ها بر روی تپه سنگی چشمه علی ۱۳۳۹ خورشیدی - باقی‌مانده دیوار باروی ری در بالای عکس دیده می‌شود. این دیوار هم اکنون مرمت شده و در کنار چشمه، تپه‌ای است که در کاوش سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۵ خ به رهبری اریک اشمیت که برای موزه هنرهای زیبای بوستون و فیلادلفیا در آمریکا انجام شد، از آن آثاری به دست اورده شده

نتیجه آن کشف سه دوره مهم فرهنگی، شامل لایه‌ها و آثار دوره‌های‌اسلامی، اشکانی و پیش از تاریخ بود. هزاران قطعه از اشیایی که اشمیت در چشمه‌علی یافته بود، امروزه در موزه‌ها و دانشگاه‌های آمریکا و بخش کوچکی از آن‌ها نیز در موزه ایران‌باستان نگهداری

تاکنون کسی موفق به مطالعه آن‌ها نشده و تنها چند گزارش خبری در این‌باره از وی باقی مانده‌است. در ۱۳۷۷ خ، گروهی از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه تهران و دانشگاه برادفورد، تپه چشمه‌علی را با هدف تاریخ‌گذاری لایه‌های باستانی آن حفاری نموده و ترانشه‌هایی در ابعاد ۲ متر در ۵ متر در شرق و غرب تپه ایجاد شد و تا عمق ۱۰ متری، آثار فرهنگی هزاره‌های ششم، پنجم و اوایل چهارم پیش از میلاد مشخص شده  از لحاظ زمانی تپه فعلی چشمه‌علی مربوط به دوره‌های فرهنگی نوسنگی، کالکولتیک انتقالی و کالکولتیک قدیم است.این محل در هزاره سوم پیش از میلاد ناگهان متروک شد و دوباره از هزاره دوم مسکونی و آباد گردیده

در حال حاظر متاسفانه آب در محوطه این چشمه تاریخی  کم است، هر چند آب به دلیل  برداشت‌های آب زیرزمینی و ایجاد چاه‌های کشاورزی توسط مردم به مرور در همه جا کم شده بود، اما در چشمه علی شهر ری به طور ناگهانی متوجه شدیم که آب در این منطقه تاریخی طبیعی  متاسفانه در حال خشک شدن است.

ملی کالا

اضافه کردن نظر