قلعهٔ دختر فیروزآباد این بنای تاریخی در شش کیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز در دامنه کوهی مشرف به جاده قرار دارد که بعد از طی مسافتی حدود ۳۰۰ متر میتوان به قلعه رسید. جورجینا هرمان در کتاب تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان،مینویسد: اردشیر ساسانی احتمالاً این قلعه را در اواخر دوران اشکانیان و زمانی که هنوز بر اردوان پنجم، آخرین شاه دودمان اشکانیان، خروج نکرده بود ساخته و این قلعه در تاریخ 12/12/1315 با شماره 269 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
همچنین ایوان بزرگ که 14 متر پهنا و 23 متر درازا داشت به یک اتاق مرکزی که سقف آن به شیوهای تازه، یعنی گنبد پوشانده شده بود منتهی میگشت. در جناحین این اتاق گنبد دار اتاقهای اضافی قرار گرفته و کل آنها در داخل یک دیوار خارجی مدور جای داشته ومعماران رومی مشکل قرار دادن سقفی مدور بر روی بنایی 4 گوش در گوشهها را با جلو آوردن تدریجی سنگ یا آجرها به شکلی که پیوسته مدور تر میشد، حل کردهاند اما در قلعه دختر شیوه جدیدی به کار گرفته شد که همانا استفاده از سه کنج در گوشه هاست. عظمت بنای این قلعه، مبهوت کننده بوده و دیوارهای بلند آن با همه شکستگی و ریخته شدن، هنوز هم شکوهی خیره کننده دارند. قلعه دختر، نشان ظهور امپراتوری ساسانی و افول دولت اشکانی میباشد.
همچنین این قلعه از 3 جهت شمال، غرب، جنوب با صخره کوهستانی با ارتفاع غیر قابل نفوذ محصور است و بر هر صخره با روی بلند و برج های دیده بانی ساخته شده در سمت شرق با فاصله بیش از یک کیلومتر از قلعه دیوار سنگی محکمی کشیده شد تا مانع ورود افراد شود. تنها راه ورود به این دژ از جنوب قلعه با پلکانی بوده که علاوه بر صخره کوه از چند لایه دیواره باره و برج تودرتو با نگهبانان مخصوص امکان پذیر بوده است. در قسمتی از قلعه دهانه غاری دیده میشود که به قول بعضی از محلیها این غار راهی به کاخ اردشیر بابکان، کاخ ساسانی در جلگه فیروزآباد داشته و در بخشی از قلعه دهانه غاری دیده میشود که به قول بعضی از محلیها این غار راهی به کاخ اردشیر بابکان (کاخ ساسانی) در جلگه فیروزآباد داشتهاست. یعنی در زمان حمله دشمن به قلعه، محصورین قلعه میتوانستند از طریق این دالان زیرزمینی با شهر ارتباط داشته باشند و بتوانند غذا و نیروی انسانی وارد قلعه کنند.
در زمان حمله دشمن به قلعه، محصورین قلعه میتوانستند از طریق این غار با شهر ارتباط داشته و بتوانند غذا و نیروی انسانی وارد قلعه کنند. ساختمان مدور که محل تخت و بارگاه بود و به یک سیاه چال عظیم شباهت داشته، چونان برجی با شکوه بر فراز تپه قد برافراشته است.بنای شاهی با دیوان و تالار گنبددار در سطح سوم قرار گرفته است تا تالار اصلی با اتاقهای جانبی به صورت قلعه عظیم و مدوری برفراز بلندترین نقطه رشته کوه و داخل خط دفاعی قلعه قرار میگیرد
معماری قلعه دختر چنین بوده که این بنا از لاشه سنگ و گچ دست کوب و ملاط ساروج ساخته شده ، دارای 2300مترمربع زیر بناست ودر ان تالاری با چهارده متر مربع مساحت و هجده متر ارتفاع قرار گرفته است. تالار مرکزی این اثر به وسیله فیلپوش هایی به طرحی دایره ای تبدیل شده و دارای گنبدی است که بر روی نقشه ای چهارگوش قرار گرفته است. هم چنین دارای گچبری هایی به سبک هنر هخامنشیان در تخت جمشید است و در این بناذپلکانی مارپیچی وجود دارد که در سه ترازمتفاوت بر روی نقشه ای مربع شکل قرار گرفته است .
حیاط مرکزی و راه پله تالار از سنگ لاشه و ملاط گچ ساخته شده که در اطراف حیاط اتاق هایی نیز وجود دازد.در این قلعه آثار اتاق هایی تو در تو ، اتاقک های نگهبانی ، راهرو و مخزن آبی که در کوه حفاری شده است ، وجود دارد. هم چنین آثار راه های خروجی مخفی نیز در این قلعه دیده می شود .این قلعه دارای یک حصار دفاعی مستحکم است که به طور منظم در برخی قسمت ها جلوتر ودر بخش هایی عقب تر بنا اس
زمان بازدید از این مکان تاریخی دربهار و تابستان: ۸ صبح تا ۲۰ (در پاییز و زمستان دو ساعت زودتر تعطیل میشود.)
تعطیلات سالانه قلعه دختر
روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی، ۲۱ رمضان شهادت امام علی ، ۲۸ صفر رحلت پیامبر ، ۱۴ خرداد رحلت امام خمینی ، ۲۵ شوال شهادت امام جعفر صادق امکان بازدید از این مکان وجود ندارد