غار سنگتراشان یک غار دست‌ساز با موقعیت جغرافیایی N282909 E533446 در استان فارس واقع در جنوب غربی شهرستان جهرم بحساب امده که به بزرگ‌ترین غار دست‌ساز جهان معروف است.از این غار به عنوان غار سنگ اشکن، سنگ شکنان و سنگ شکن نیز نام برده وبزرگ‌ترین غار دست‌ساز خاورمیانه و یکی از بزرگ‌ترین و زیباترین غارهای مصنوعی جهان است. فاصله تا شهر جهرم سه کیلومتر و تا مرکز استان شیراز، ۱۸۵ کیلومتر است

غار سنگ‌شکنان جهرم که بین محلی‌ها به نام "سنگ‌اِشکن" معروف بوده، بزرگ‌ترین غار دست‌ساز خاورمیانه و یکی از بزرگ‌ترین و زیباترین غارهای مصنوعی جهان بود و به ظاهر تا همین چند دهه پیش، تمام مصارف سنگ شهر از همین محل تأمین گردیده و سنگ‌شکنان در گذشته یک معدن سنگ بوده که از سه لایه سنگ تحتانی، میدانی و فوقانی تشکیل شده است. دو لایحه تحتانی و فوقانی دارای سنگ‌های سخت بوده و لایه میدانی به دلیل رطوبتی که داشته دارای سنگ نرم است.

غار سنگ اشکن مجموعه‌ای از دهانه‌ها و ستون‌هایی بوده که به صورت دالان‌های متقاطع دیده و این دالان‌ها بر اثر برداشت و استخراج سنگ‌های سفید آهکی و دولومیتی به وجود آمده‌ شده و از آن به عنوان بزرگترین غار مصنوعی جهان یاد می‌کنند.

باید چنین ذکر کرد که البته غارهای مصنوعی بزرگ‌تر از این غار در جهان وجود دارد، اما اکثر آن‌ها به شکل یک تونل یا دالان سراسری هستند و بر اثر استخراج مواد معدنی با وسایل مکانیکی و ماشین آلات مختلف ایجاد شده‌اند؛ بنابراین می‌توان گفت غاری بزرگتر از این غار که کاملاً دست ساز و به این شکل خاص یعنی دارای دالان‌ها، ستون‌ها و دهانه‌های متعدد باشد وجود ندارد. سنگ‌شکنان هنگام برداشت سنگ برای جلوگیری از تخریب غار بعد از چند متر پیشروی، ستون‌هایی به‌جا گذاشته‌اند که این امر، موجب زیبایی دوچندان غار شده‌است. 

در این غار 100 ستون سنگی موجود است که به لحاظ مرغوبیت سنگ در دو دسته جای می‌گیرند. دسته اول شامل ستونهایی است که دارای درز و شکاف متعددی بوده و به ‌دلیل عدم کیفیت مناسب سنگ جدا نشدند و دسته دوم شامل ستونهایی است که فاقد درز و شکاف سیستماتیک بوده و سنگ آن دارای مرغوبیت است و به ‌دلیل جلوگیری از ریزش سقف برداشت نشده‌اند.

در این مکان چند سنگ‌شکن به کار برداشت سنگ مشغول بودند. هر کدام از آن‌ها در یک مسیر و دهانه، سنگ برداشت می‌کردند و برای جلوگیری از ریزش سقف هر از چند متر قسمتی را باقی می‌گذاشتند تا به صورت یک ستون نگهدارنده عمل کند. به این دهانه‌ها یا دالان‌ها، اصطلاحاً «کارخانه» می‌گفتند. طول و عرض دهانه‌ها و اندازه ستون‌ها متفاوت است. طول غار حدود ۳۵۰ متر و عرض آن ۱۵۰ متر است که وسعتی حدود ۴ هکتار را در بر می‌گیرد.

این غار ‌اکنون دارای 12 مدخل ورودی و طول 200 متر است و عرض آن از 60 تا 130 متر متغیر است که در مجموع مساحتی در حدود 20 هزار متر مربع را پوشش می‌دهد. سنگ‌تراشان جهرمی این غار را برای تفریح نساخته‌اند، بلکه هدف آنها، برداشت سنگ برای امرار معاش بوده اما با تیشهٔ سنگ‌شکن خود، جاذبه‌ای زیبا خلق کرده‌اند که به یکی از بزرگ‌ترین غارهای دست‌ساز جهان تبدیل شده و میراثی است، بسیار زیبا با چشم‌اندازی دیدنی.

ارتفاع آن ۳ تا ۴ متر بوده که در انتها به کمتر از یک متر می‌رسد و در مجموع دارای ۱۲ دهانه و ۱۰۰ ستون است. کف آن شیب دار و سطح آن را لایه‌ای نرم از خاک‌های آهکی پوشانده است. قسمت‌های ابتدایی و حاشیهٔ خارجی آن روشن است، اما به تدریج که به قسمت‌های داخلی می‌رویم، نور کم و در بخش‌های انتهایی کاملاً تاریک شده و به همین دلیل سنگ شکنان در اینجا تاقچه‌هایی برای گذاشتن چراغ موشی در بدنهٔ غار و ستون‌ها تعبیه کرده‌اند.

همچنین این غار در فهرست آثار تاریخی ثبت نشده ولی باید گفت که سازمان میراث فرهنگی فارس با همکاری دانشگاه شیراز اقدام به مرمت ستونهای آن کرده است. متأسفانه در سال‌های اخیر، تعدادی از ستون‌های غار تخریب شده‌اند که این امر، علاوه بر ایجاد ترک‌هایی در سقف، سبب ناامنی قسمت‌هایی از غار شده‌است. این شاهکار سنگی در ایام نوروز گردشگران زیادی دارد اما هیچ گونه امکاناتی برای این گردشگران در داخل غار از جمله تابلوهای راهنما، امکانات رفاهی، روشنایی، نظافت مناسب و … وجود ندارد. این در حالی است که این غار می تواند یکی از جاذبه های گردشگری و غارنوردی شهرستان جهرم و استان فارس باشد.

تاریخچه غار

برحسب تاریخ برداشت سنگ به این صورت و از داخل غار به حدود ۳۵۰ سال قبل (صفویه) توسط شخصی به نام کاظم خان فرزند خواجه اسماعیل بر می‌گردد. ایشان از عشایر منطقهٔ صحرای باغ لارستان بود که عاشق دختر یکی از سنگ شکنان جهرم می‌شود و پدر دختر به شرط این که او در همین منطقه بماند، دخترش را به او داده و او بعد از ازدواج در اینجا ساکن می‌شود و به کار سنگ‌شکنی در محل غار می‌پردازد.

همچنین بعد از او فرزندان استاد کاظم و شاگردانش به این کار ادامه می‌دهند و سپس در سال‌های بعد تا دوران معاصر افراد دیگری چون استاد علی اکبر یا خواجه علی‌اکبر، خواجه اسداله، خواجه نوراله، استاد نقی، خواجه فتح اله، خواجه نصراله، حاج آقا نقشوار جهرمی، عزت اله نقشوار جهرمی، نوازاله نقشوار جهرمی، آقا رضا کوهکن، اسماعیل خان کوهکن مازیار به این کار مشغول می‌شوند. این افراد وارثان اصلی معدن بوده‌اند. افراد دیگری هم بودند که در اینجا کار می‌کردند و به تدریج صاحب قسمتی یا کارخانه‌ای شده یا آن را خریداری نموده ومثل استاد عباسعلی ودیعه رحمانی، حسین و محمد عبدالهی، حسین و علی محمد خدایی، استاد غلامرضا، ابراهیم قلی مصلی نژاد، عباسعلی و عنایت اله کامجو، قلی صحراییان، کرامت اله و عنایت اله اوسط، آهن کلوخی و دیگران که نتیجه نهایی کار آن‌ها پدید آمدن این غار است

 ملی کالا

اضافه کردن نظر