کوشاد (ژانسیان) Gentiana Lutea کوشاد گیاهی علفی ، چند ساله و بسیار زیبا ، دارای ساقه ای استوانه ای و سبز که بلندی آن به حدود 1/5 متر می رسد . این گیاه بحالت خودرو در دشت ها و کوهستانهای اروپا و آُسیا می روید . برگهای کوشاد سبز رنگ ، نوک تیز و مثلثی است که دو برگ با هم بوسیله دمبرگ کوتاهی به ساقه چسبیده اند و برگهای بالای ساقه بدون دمبرگ می باشد . گلهای آن زرد رنگ بوده که به تعداد زیاد در اواخر بهار در کنار برگهای ظاهر می گردد
همچنین از نظر طبی ریشه این گیاه قسمت مورد استفاده آن است . این ریشه ضخیم ، گوشتی و برنگ زرد تیره و یا قهو ه ای قرمز بوده که دارای طعمی بسیار تلخ و بویی نامطبوع بوده وبرای مصارف طبی ریشه کوشاد باید اقلا سه ساله باشد تا اثر داشته باشد .
ترکیبات شیمیایی این گیاه دارویی این گونه بوده که دارای ماده ای شیمیایی بنام آماروجنتین می باشد که بسیار تلخ است . بطوریکه اگر این ماده را با 5000 قسمت آب مخلوط کنیم هنوز هم طعم تلخ آن حس می شود وترکیبات دیگر این گیاه بشرح زیر می باشد :
جنتوپیکرین ، جنتوپیکروزید ، جنتامارین ، جتی سین ، اسید جنتی سیک و جنتونوسید . کوشاد همچنین دارای مقدری تانن ، اسانس ، پکتین و چربی می باشد.
خواص داروئی کوشاد
از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است و اشتها را تحریک می کند - تب بر است
کوشاد گلبولهای قرمز و سفید خون را زیاد می کند بنابراین برای معالجه کم خونی و بیماریهای عفونی بکار می رود .
دارای اثر ضد تورم درد و برای رفع آرتروز و رماتیسم مصرف می شود -بیماری مالاریا را برطرف می کند-درد نقرس را برطرف می کند -حرارت و رطوبت را زا بدن خارج می سازد-فشار خون را پائین می آورد
ناراحتی های کبدی را برطرف می کند -تقویت کننده معده و بدن است - اختلالات عادت ماهیانه را درمان می کند
-گرفتگی روده ها را باز می کند و ادرار آور است و ورم طحال را برطرف می کند
-ضماد کوشا با سرکه برای ازبین بردن لکه های پوست مفید است عصاره این گیاه مسکن تمام دردها است
خون را تصفیه و تمیز می کند -درمان کننده زردی و یرقان است
طرز استفاده دمنوش کوشاد:
جوشانده : مقدر 20 گرم ریشه خرد شده کوشا را در یک لیتر آبجوش ریخته بگذارید برای مدت 20 دقیقه بآرامی بجوشد ، سپس آنرا صاف کنید . مقدر مصرف این جوشانده یک فنجان قبل از هر غذا است .دم کرده : مقدرا 5 گرم ریشه کوشاد را در یک لیتر آبجوش ریخته و بگذارید چند ساعت بمانذ . سپس آنرا صاف کرده و استفاده کنید .
تنطور : این تنطور را می توانید از فروشگاههای گیاهان دارویی و یا برخی از داروخانه ها خریدری کنید . مقدر مصرف آن 10-15 قطره همراه با آب سه بار در روز است .
مضرات :
مصرف بیش از حد کوشا ممکن است باعث تحریک معده و بوجود آوردن حالت استفراغ و دل بهم خوردگی شود . زنان باردار و مادران شیر ده نباید از این گیاه استفاده نمودهملی کالا .