باغ دلگشا باغی مربوط به دوره ساسانیان، صفویه و قاجار بوده در شمال شرقی شیراز، نزدیکی آرامگاه سعدی قرار دارد این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۹۱۲ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این گردشگاه تفریحی با مساحت ۷٫۵هکتار در تملک دولت بوده است.همچنین قناتی به نام کاریز سعدی که از آرامگاه سعدی جاری میشود از این باغ میگذرد. باغ دلگشا در 7مهرماه سال 1381 به ثبت آثار تاریخی ملی رسیده .بیشترین درختی که در آن یافت میشود، نارنج است که درهنگام اردیبهشت شکوفههای زیبا و عطر و بوی دلانگیز آنها فضای باغ را بسیار دلنشین میکند. علاوه بر درختان نارنج و پرتقال، انواع سرو، گردو، کاج، نخل، ارغوان و سایر درختان تزیینی در طرفین پیادهروهای این باغ سایه افکندهاند.
سابقهی آبادانی باغ دلگشا به زمان قبل از اسلام و دوران ساسانیان باز میگردد.این باغ در نزدیکی کهندژ بوده که قدمت آن به دوره هخامنشیان و ساسانیان باز میگردد. باغ مذکور در دوران صفویه نیز از باغهای مهم و تفریحی بوده و در عکسهای گردشگران اروپایی هم دیده شده و علاوه بر این، در زمان تیمور گورکانی در بهترین وضعیت خود و در اوج آبادانی بوده، به گونهای که تیمور با دیدن آن، دستور ساخت باغی را با همین نام در سمرقند داد. آبی که در این باغ زیبا جریان دارد از چشمه قنات آرامگاه سعدی سرچشمه می گیرد
یکی از مهمترین قسمت باغ ایرانی، مرکز آن بشمار امده که میتواند یک کاخ، بنایی زیبا، حوض یا استخر آب و یا ترکیبی از اینها باشد. در داخل باغ دلگشا یک عمارت کلاه فرنگی در مرکز این باغ قرار گرفته است. در باغهای ایرانی ساختمان، معمولا در جایی با بهترین چشمانداز ساخته می شود و اینگونه ساختمانها مرتفع و برونگرا هستند و ساختمان کلاه فرنگی باغ دلگشای شیراز، یک تالار بزرگ با چهار شاهنشین دارد و معماری آن یادآور کاخ ساسانی بیشاپور بوده و این بنای زیبای سه طبقه در دورههای مختلف به سفارش ساکنانش با آیینهکاری، گچبری و نقاشیهایی از نقوش گل و بته آراسته شده است.
کلاه فرنگی دلگشا محل زندگی نسل پشت نسل آدمهایی بوده که روح شاعرانه شیراز و صفای بهارانه این باغ در جانشان جریان داشته و هر نسل به سهم خود تلاش کردهاند باغ را زنده نگه دارند و یادگاری زیبا بر در و دیوار عمارت از خود به جا بگذارند.
همچنین عمارت امروزی باغ را نواب رضاقلی میرزا در سال 1336 ساخت و ساختن کلاه فرنگی در باغهای شیراز پس از او رواج بیشتری یافت. دختر قوامالملک و همسرش ناظمالملک حدود نیم قرن پیش، واپسین ساکنان این عمارت زیبا بودند بعضی تاریخنویسان قدمت باغ دلگشا را به دوران ساسانیان و پیش از اسلام نسبت میدهند. دلیل این گمانهزنی قرار گرفتن باغ روبروی منظر قلعه مشهور به کهندژ هست و این قلعه و چاههای عظیم معروف به چاه قلعه بندر و چاه دختر از آثار دوره ساسانی هستند و اغ دلگشا با آرامگاه سعدی ۵ دقیقه بیشتر فاصله ندارد، اما از آنجایی که این محدوده بسیار شلوغ است بهتر است از بردن ماشین خودداری کنید،
عمارت باغ دلگشا شیراز تبدیل به موزه شده و وسایلی مانند سکههای مختلف، قرآنِی نوشته شده روی پوست آهو از دوره سلجوقیان، تمبر، کبریت و نقشههای ایران قبل از دوره هخامنشیان تا قاجار و ۵۰ رادیوی قدیمی از جمله رادیوی نفتی در آن به چشم میخورد. اغ دلگشا در حدود نیم قرن پیش در اختیار دختر قوام الملوک و همسرش ناظم الملک بود و هم اکنون این باغ تاریخی در اختیار شهرداری شیراز میباشد
ادرس باغ دلگشا: ایران- استان فارس- شیراز- سعدیه جنوبی- باغ دلگشا