رنگین کمان که با نام‌های قوس و قزح، آز فندک، تیراژه، کمان رستم، آدینده یا نوشه نیز شناخته می‌شود) پدیده‌ای نوری و قیاسی است که زمانی که خورشید به قطرات نم و رطوبت جو زمین می‌تابد باعث ایجاد طیفی از نور در آسمان می‌شود. این پدیده به شکل یک کمان رنگین در می‌آید و رنگین کمان‌ها به کمک نور خورشید در آسمان در سوی مخالف خورشید پدیدار می‌شوند

در یک رنگین‌کمان اصلی (رنگین‌کمان پایین‌تر، و معمولاً روشن‌تر) رنگ قرمز در بخش بیرونی (یا بالایی) کمان، و بنفش در بخش درونی دیده می‌شود. این رنگین‌کمان دومی ممکن است بالا و بیرون کمان اصلی دیده شود، و ترتیب رنگ‌هایش معکوس شده‌است (رنگ قرمز در هر یک از دو رنگین‌کمان به سوی دیگری است). این رنگین‌کمان دوم با دو بار انعکاس نور در قطرات آب بوگوتایی) غیرممکن‌اند، چون انعکاس سوم از نور درون قطرات آب پرتوهایشان را تقریباً در جهت خورشید می‌تاباند، و از اینرو نامرئی هستند. ممکن است بعضی پدیده‌ها (نظیر «کمان‌های اضافی» خیلی نزدیک و درون کمان‌های اصلی) با «رنگین‌کمان‌های سه‌تایی» اشتباه گرفته شوند. این پدیده‌ی زیبا و شگفت آوری است که موقع بارش نم نم و یا پس از بارندگی دیده می‌شود.

این منظره ی تماشایی ازشکست نوری که از میان قطرات باران گذشته است، پدید می‌آید. قطرات باران هرکدام نقش منشوری را دارند که نور خورشیدرا تجزیه و بازتاب می‌کند. نور سفید تركيبي از رنگهاي مختلف است که بوسیله  منشور یا یک قطره‌ی آب مي‌توان آن را تجزیه كرد، مانند منشور در قطره‌ی آب، نوری که کمترین طول موج را دارد (بنفش) بیشتر منحرف می‌شود بنابراین رنگ بنفش با حداکثر انحراف درپایین طیف قرار می گیرد و رنگ قرمز که بیشترین طول موج را دارد، با انحراف کمتر در بالای کمان دیده می‌شود. در برخی از رنگین کمان ها کمانهای کم نور و کمرنگ فقط داخل و نزذیک بالای کمان اصلی واقع اند. این کمانها کمانهای اضافی نامیده می شوند که توط توماس یانگ در سال 1804 از موضوع تداخل نوری پرتوها درون قطره آب استنتاج گردید.نور دسته ای از امواج است و زمانیکه دو پرتو در یک مسیر در قطرات آب پراکنده شوند   با یکدیگر تداخل موجی خواهند نمود.

همچنین برای یک ناظر غیرممکن است که برای دیدن رنگین‌کمان حاصل از قطرات آب در زاویه‌ای غیر از زاویه مرسوم (که ۴۲درجه با جهت مخالف خورشید می‌سازد) طرحی بریزد. حتی اگر ناظری ناظر دیگری را که بنظر می‌رسد «زیر» یا «در انتهای» یک رنگین‌کمان است ببیند، ناظر دوم رنگین‌کمان متفاوتی را، در ه‌مان زاویه‌ای که ناظر اول دیده بود، خواهد دید. از اینرو، یک «رنگین‌کمان» شیء فیزیکی نیست، و به‌طور فیزیکی نمی‌توان به آن نزدیک شد و یک رنگین‌کمان طیف پیوسته‌ای از رنگ‌ها را پوشش می‌دهد؛ نوارهای متمایز (شامل تعدادی نوار) که ساختهٔ دید رنگی انسان هستند، و هیچ نوع نواربندیی در یک عکس سیاه سفید از رنگین‌کمان مشاهده نمی‌شود (فقط گرادیان ملایمی از شدت به یک مقدار بیشینه می‌رسد، سپس با یک کمینه در طرف دیگر کمان محو می‌شود). برای رنگ‌هایی که با چشم انسان عادی دیده می‌شود، توالی ذکر شده و به یاد مانده، در فارسی، هفت‌تایی قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آّبی، نیلی سیر و بنفش است. با این حال افراد کور-رنگ رنگ‌های کمتری خواهند دید. بجز باران، مه، افشانه، و شبنم معلق در هوا نیز می‌توانند رنگین‌کمان تشکیل دهند. معمولا یک رنگین کمان کامل دو کمان اصلی و ثانویه دارد. کمان اصلی پررنگ‌تر و درخشان‌تر از کمان ثانویه است. در رنگین کمان اصلی ترتیب قرار گرفتن رنگ‌ها از بالا به پایین عبارت است از: قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش.

هنچنین ترتیب قرار گرفتن رنگ‌ها در کمان ثانویه عکس کمان اصلی است؛ یعنی بنفش بالاترین و قرمز پایین‌ترین رنگ است. کمان ثانویه بالای کمان اصلی شکل می‌گیرد. در واقع این کمان در اثر شکسته شدن مجدّد پرتوهای نور به وجود می‌آید. رنگین کمان دوتایی وقتی اتفاق می افتد که نور در داخل قطره آب دوبار بازتاب   پیدا کند. در این حالت رنگین کمان دوم در بالای رنگین کمان اصلی ظاهر   خواهد شد و نسبت به رنگین کمان اصلی کمرنگ تر است. به علت بازتاب دوم،   ترتیب رنگ ها نیز برعکس خواهد شد. یعنی قرمز در قسمت داخلی و بنفش در قسمت   بیرونی کمان خواهد بوده واحتمال به وجود آمدن رنگین   کمان در هر ساعتی از روز یکسان است، چون صبح، ظهر و غروب در هر زمانی از   روز ممکن است بعد از بارش باران یا مه آلود شدن هوا آفتاب دربیاید. کاملا   درست فکر می کنید، اما معمولا احتمال بارندگی در اواخر بعدازظهر بسیار   بیشتر از اوایل صبح یا نیمه های روز است. به همین علت احتمال مشاهده رنگین   کمان هنگام غروب و پایان روز بیشتر است. از طرفی، زاویه تابش نیز در این   زمان بسیار مناسب است. البته آنچه گفته شد بیشتر در ماه های گرم تر سال صدق   می کند، چون در ماه های سردتر خورشید چندان اوج نمی گیرد و رنگین کمان   ممکن است در نیمه های روز هم دیده و از طرفی، ابرها و بالطبع بارندگی  معمولا از  غرب به شرق حرکت می کند؛ این در حالی است که خورشید از مشرق طلوع  و در  مغرب غروب می کند. در یک صبح بارانی، در حالی که خورشید از سمت مشرق  در  حال طلوع است برای دیدن رنگین کمان باید رو به مغرب و پشت به خورشید   بایستید، اما اواخر بعدازظهر همه چیز برعکس است. خورشید در مغرب در حال   غروب کردن است و در این حالت برای دیدن رنگین کمان باید رو به مشرق   بایستید.ملی کالا

اضافه کردن نظر