کاخ صاحبقرانیه یکی از مجلل ترین کاخ های دوره ی قاجار به شمار رفته و در زمان ناصرالدین شاه ساخته شده است.و همچنین بعدها با فقدان سلسله قاجار و براندازی آن توسط پهلوی اول، این مکان محل سکونت پهلوی دوم و متعلق به دودمان پهلوی قرار گرفته است،در دوران رضا شاه این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی میشود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار میشده است
کاخ تاریخی صاحبقرانیه یکی از زیباترین کاخهای تهران بوده که از نظر معماری و اشیایی که در آن نگهداری میشود بسیار مورد توجه و مهم میباشد
در زمان حکومت پهلوی دوم، بعضی از بناهای کوچک باغ نیاوران تخریب شد و کاخ نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت وی و خانوادهاش ساخته و اکنون محوطه کاخ شامل کاخ اختصاصی نیاوران و موزهی پارچه و لباسهای سلطنتی، کاخ صاحبقرانیه و موزهی حوضخانه، کوشک احمدشاهی، موزهی جهاننما، کتابخانه اختصاصی، موزهی خودروهای اختصاصی کاخ نیاوران، باغ کتیبهها و گلخانهها بوده است
ناصرالدین شاه در سال ۱۲۲۹ ه.ش دستور داد قصر نیاوران را در 2 طبقه شامل شاه نشین، کرسی خانه، حمام، تالار آینه و ۵۰–۴۰ دستگاه خانه هر کدام شامل ۴ اتاق و یک ایوان برای زنان حرمسرایش بسازند. ناصرالدین شاه در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحبقران نامیده و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد.تالار آینه (جهاننما) با تابلوهای نقاشی گران بها و اشیاء بسیار نفیس تزیین گردیده آینه کاریهای تالار اصلی آن در زمان ناصرالدین شاه آغاز شد و در زمان مظفرالدینشاه قاجار به پایان رسید. تالار آینه دارای 4 اتاق است: اتاق منشی دفتر شاه (آخرین منشی دفتر شاه هرمز قریب بود)، اتاق هدایا، اتاق دندانپزشکی و سرویس بهداشتی را شامل میشود.
طبقه زیرین این کاخ حوض خانه نام گرفته است که در زمان ناصرالدین شاه، ورودی حرمسرایش بوده و در کنار صاحبقرانیه ساختمانی با ۴۰ اتاق قرار داشته که حرمسرای شاه بوده که آن ساختمان به دستور رضا شاه پهلوی تخریب شد. حوض خانه در زمان محمدرضاشاه به محل برگزاری جشنهای غیررسمی پهلوی تبدیل شد. حوض در وسط بنا قرار دارد و اطراف آن را مبلمان فراگرفته و یک جار و چند تابلوی نقاشی، از جمله تابلوی حوضخانه صاحبقرانیه اثر کمالالملک در این فضا به چشم میخورد. سقفهای چوبی منقوش این بخش، متعلق به قرن ۱۳ هـ.ش. بوده و از شیراز آورده وهمچنین حوضخانه به لحاظ معماری و تزئیناتی چون گچبریها، ارسی های فاخر و آثار موجود در آن، بعد از تالار آیینه از زیباترین بخش های کاخ میباشد.
بعد از ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب نموده وفرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه، توسط او امضا گردید.
خاطرنشان باید کرد که در سال ۱۳۵۷ هجری شمسی این کاخ توسط نیروهای انقلابی تسخیر شد و در سال ۱۳۶۰ به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال ۱۳۶۵ کاخ-موزهی نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال ۱۳۶۸ مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راهاندازی شد و یک سال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص پیدا کرد