درخت وحشی بادام کوهی بومی ایران بوده و بسیار قدیمی میباشد. آثار و بقایای این گیاه در دامنههای زاگرس به دوران چهارم زمینشناسی (میوسن) نسبت داده شده است. درخت بادام کوهی که همچنین بنام اَلوک(Alook) در گویش محلی از آن نام برده می شود، درختی بومی از نواحی کوهستانی رشته کوه زاگرس و دامنههای آن می باشد. این نوع درخت در کوهپایه هایدو کوه پادنا و سپیدار که بترتیب در جنوب و شمال شهر میمند فارس قرار دارند، بوفور یافت می شود.بادام کوهی درختی است نسبتا متوسط قامت که میوه هایی شبیه بادام اما کوچکتر و تلخ مزه تولید می کندکه مغز آن پس از فرآوری خاصی که توسط افراد بومی انجام میشود به مصارف مختلف غذایی و دارویی می رسد.
میوه این درخت، کوچک و حدود ۲ در ۱ سانتیمتر و یا کمی کوچکتر بوده و در حالت خام، تلخ میباشد. از میوه تلخ بادام کوهی یا الوک بیشتر در تهیه روغن یا ضماد استفاده میشود و مصرف خوراکی ندارد. با این حال شیرین شده این میوه خوشمزه بوده و طرفداران زیادی داشته بهگونهای که اکثر افرادی که با این محصول آشنایی دارند، آن را بر انواع تخمه ترجیح میدهند. خواص بادام کوهی به میوه آن محدود نبوده و خواص ریشه، صمغ و روغن آن را نیز شامل میشود. بدیهی است آشنایی با خواص مربوطه میتواند در تمایل افراد به این نوع خشکبار و یا میزان مصرف آن تاثیرگذار باشد.
بادام کوهی درختی خودرو و بومی ایران، دارای شاخه های فراوان و ساقه های افراشته و سوزنی شکل و برگهای ریز می باشد. این درخت به ارتفاع ۲ تا ۵ متر رشد کرده و در برابر ناملایمات طبیعت و شرایط کم آبی به دلیل نفوذ عمقی ریشه های آن مقاومت خوبی از خود نشان می دهد. درخت بادام کوهی در فصل بهار و قبل از برگ دهی به علت گلهای فراوان به صورت کاملاً سفید رنگ،چشم هر بیننده ای را به خود جلب می کند. و شاید بتوان گفت که این گلها علاوه بر زیبایی و بوی مطبوعی که از خود ساطع می کنند، یکی از پر خاصیت ترین نوع گلهای دارویی در ایران باشند،که دم کرده آنها در درمان سرما خوردگی های شدید و عفونت های ریوی، سریعترین تاثیر مثبت را از خود به جا گذاشته است
خوردن بادام کوهی در درمان تنگی نفس، سرفه و ورمهای سینه و ریه موثر بوده ومخلوط آسیاب شده بادام تلخ و سرکه، ضماد خوبی برای سر درد میباشد و در صورت مالیدن آن بر دور چشم، در تقویت بینایی نیز موثر است. جالب اینکه در صورت قراردادن همین ضماد بر روی لکههای صورت، میتواند آنها را از بین ببرد. ضماد بادام تلخ همچنین در درمان زخمهای کهنه، خارش و مخملک کاربرد دارد.خوردن بادام تلخ به همراه عسل برای قولنج مفید بوده و در سلامت کبد و طحال نیز موثر میباشد ومصرف بادام تلخ به همراه نشاسته و نعناع برای رفع درد کلیه مفید بوده وخوردن مخلوط بادام تلخ و شیره انگور در درمان ناراحتیهای کلیه و از بین بردن سنگ کلیه موثر است.قرار دادن شیاف بادام تلخ در مهبل برای درمان عقب افتادگی عادت ماهیانه کاربرد دارد.خمیر بادام تلخ بوی بد پا و زیر بغل را رفع میکند.خمیر بادام تلخ همچنین در درمان افراد مبتلا به اگزما مفید است. این دسته افراد بایستی نقاط مبتلا به اگزما را بجای صابون با این خمیر شستشو دهند.برای بادام تلخ خاصیت ضد سرطانی نیز ذکر شده اما این موضوع به اثبات قطعی نرسیده است.
به یاد داشته باشید مصرف حالت خام و تلخ بادام کوهی، به دلیل وجود سیانید در آن خطرناک بوده و ممکن است مسمومیت شدید به دنبال داشته باشد. بنابراین در صورتی که تمایل به مصرف خوراکی این میوه طبیعی را دارید از محصول فرآوری شده آن استفاده نموده
دم کرده ریشه بادام تلخ در پاک کردن طحال، کلیه و دفع کرم روده کاربرد دارد. برای درمان انواع دردها نیز از ضماد ریشه بادام تلخ استفاده میشود. خاکستر حاصل از ریشه این درختچه برای درمان سوختگی مفید بوده ویکی از مواردی را که میتوان از آن به عنوان خواص بادام کوهی یاد کرد، استفاده از ساقه جوان و ایستای این درختچه در تهیه سبدهای دستی است. تهیه جایگاهی خاص برای نگهداری مرغهای خانگی در روستاها به کمک ساقههای مذکور نیز در گذشته مرسوم بوده است. این موارد به نوعی صنایع دستی مرتبط با این گیاه بوده که توسط افراد متبحر در بافت ساقههای نرم و ایستای گیاه فوق تهیه میگردد.
صمغ گیاه بادام کوهی به زدو یا جدو معروف است. با افزایش فشار و سیلان شیره گیاه در فصل گرما، این صمغ بهطور طبیعی از تنه درخت تراوش میکند. زدو دارای مواد معطر بوده و از آن در تهیه مواد خوشبو کننده دهان و دندان و نیز در صنایع آرایشی استفاده میشود. برخی از خواص منتسب به این صمغ بهصورت : تحریک اشتها موثر ،برای رفع درد دندان مفید ،در خرد کردن و خارج کردن سنگ مثانه موثر ودر صنایع نساجی برای آهار پارچه بکار میرود و در صنایع کاغذسازی، جوهرسازی، لیتوگرافی و چسب کاربرد داشته وبرای تهیه روغن بادام تلخ، پس از خشک کردن و تمیز کردن مغز بادام، آن را به کمک آسیاب بهصورت خمیر درمیآورند. پس از آن خمیر حاصله در دستگاه فشار قرار داده شده و روغن آن استخراج میگردد. این روغن دارای خاصیت نرمکنندگی و ضد التهاب بوده و در تهیه انواع داروهای بهداشتی کاربرد و مالیدن آن بر روی صورت، چین و چروک و لکههای صورت را از بین میبرد.همچنین برای از بین بردن ترکهای دست و پا که از سرما ایجاد میشود کاربرد وبرای تنگی نفس، درمان سیاه سرفه، درد کلیه و خارج کردن سنگ مثانه مفید بوده و توجه داشته باشید روغن بادام تلخ بایستی در شیشههای پر و کاملا در بسته نگهداری شود تنه درخت بادام کوهی
در کل؛ تنه درخت بادام کوهی متشکل از ریشه، تنه اصلی و شاخه ها و ساقه های متصل به تنه اصلی بوده .ریشه عمقی بادام کوهی سبب جلوگیری از فرسایش و تثبیت خاک می گردد و باعث جلوگیری از خسارات جبران ناپذیر حاصل از سیلاب می شود.این ریشه ها خاصیتی دارویی نیز دارند و طبق سفارشات اطباء سنتی می توان از ریشه درخت بادام کوهی که بتازگی عمر آن به پایان رسیده و خشک شده وبعنوان تمیز کننده طحال و کلیه و دفع کننده کرم های روده استفاده وهمچنین از ضمادی که از ریشه های بادام کوهی تهیه می گردد برای درمان بسیاری از دردها استفاده میگردد
مغز بادام کوهی از میوه رسیده درخت بادام کوهی و درست در انتهای مرحله خشک شدن میوه این درخت حاصل می آید و در کل این میوه همانند بادام شیرین در ابتدا سبز و پوشیده از کرک بوده،به مرور زمان و با رسیدن میوه،به تدریج پوشش خارجی سبز رنگ خشک شده و پوست آن نیز سفت و سخت میشود و مغز بادام کوهی در داخل آن رشد کرده و آماده استفاده میشود و درختان بادام کوهی عموماً بسته به شرایط جوّی در انتهای فصل بهار و یا ابتدای تابستان به ثمر می نشینند و مغز دانه های بادام کوهی بصورت طبیعی تلخ می باشند، اما با روش های محلی و سنتی بوسیله چندین بار جوشاندن در آب جوش و پاستوریزه کردن این دانه ها که مغز بادام کوهی را فرآوری، پاستوریزه و تلخی آنرا گرفته و به اصطلاح شیرین نموده ومغز بادام کوهی را به دو صورت شیرین شده یا فرآوری شده برای مصارف تنقلات و تلخ و فرآوری نشده که بیشتر جنبه دارویی دارد مصرف می نمایند.ملی کالا