ملی کالا محصولات ایرانی سایتی برای نیازمندیهاودانستنیهای روز

ریواس گیاه خودرو کوهستانی با خواص فراوان دارویی ریواس گیاه خودرو کوهستانی با خواص فراوان دارویی
^Back To Top

ریواس

 

ریواس , رواش , چوکری به لهجه‌های ایرانی و افغان به ترتیب گیاهی است از تیره هفت‌بندان (Polygonaceae) بومی مناطق آسیا به احتمال سیبری یا هیمالیا که از سده شانزدهم در اروپا کشت شده و نوشته‌های گذشته حاکی از آن بوده که قبل از میلاد مسیح در چین به عنوان دارو مصرف می شده.

 ریواس گیاه علفی بوده که در فصل بهار و اوایل تابستان میروید . به ساقه زیر زمینی این گیاه راوند گفته شده که بصورت طبیعی و دیم رشد خواهد کرد و در مناطقی که گل لاله وجود داشته باشد این گیاه نیز رشد می نماید و بیشتر در مناطق کوهپایه و سردسیر قابل رویش است و به آبیاری هم نیاز ندارد. فصل برداشت ریواس در بیشتر مناطق ایران فروردین ماه میباشد.

در فلات شرقی ایران  فارسی زبانان این گیاه دارویی ر به نام رواش و یا ریواچ هم می‌شناسند که گونه ی دیگری از تلفظ همین واژه بشمار امده و بزرگترین و انبوهترین رویشگاه ریواس از لحاظ سطح و پراکنش گونه در مراتع شهرستان شهربابک میباشد و ریواس همچنین در دامنه بینالود، کوهستان‌های آذربایجان و کردستان، و بلندی‌های البرز در شمال تهران و همچنین دراستان در استان خراسان رضوی شهرستان گناباد و کوه‌های روستای رباط ترک (که این گیاه در کوه‌های رباط ترک و قلعه تخت کوه به طور وحشی رشد کرده) روییده کوه دنا در استان کهگیلویه وبویراحمد نیز به وفور یافت میشود  و بومیان با چیدن سنگ دور ساقه‌اش آن را پرورانده کرده و باعث بلندتر شدن ساقه‌ ان شده.ریواس یکی از ره‌آوردهای نیشابور بوده و ریواس ساقه بلند و با ریواچ قاقوری که از ساقه آن شربت تهیه می‌کنند یک نوع ریواس بوده که در حاشیه کویر درزیبد قابل رویش است و فصل تهیه قاقوری یا ساقه شربتی آن ۲۵ اسفند تا آخر فروردین بوده که مزه این نوع شربت مشابه طعم انار شیرین بوده.

اب و هوای قابل رشد ریواس

ریواس از سبزی‌های فصل خنک بوده و دماهای پائین را تحمل کرده و برگها در دمای پائین صورتی یا قرمز و در دماهای بیش از سی درجه سانتیگراد سبز تیره میشود و ریواس در مناطق پر باران عملکرد بیشتری را خواهد داشت و در خاک‌های نرم و حاصلخیز و غنی از پتاسیم بهتر رشد می نماید.

مهم‌ترین نواحی رویش ریواس در ایران، دامنه‌های کوه بینالود در شهرستان نیشابور، دامنه کوه‌های شهرستان شهربابک در کرمان و دامنه کوه‌های البرز در شهرستان طالقان و کوه‌های کردستان ریواس و رشته کوهای زاگرس و دنا در شهرستان یاسوج و سی سخت در فصل بهار یافت و به فراوانی در بازارهای محلی مناطق این استان ها به فروش می رسد، که از دامنه‌های کوه‌های این مناطق توسط روستاییان برداشت خواهد شد و نوع ریواس شیرین که به آن قاقوری یا ریواچ گفته شده  توسط کشاورزان با ریختن خاک بر روی ساقه گاهی ساقه با ارتفاع یک متر و صخامت ۸ سانت بدست خواهد امد که بر خلاف ریواس های سایر مناطق طعم شیرین داشته و نه طعم ترش و این گیاه در مناطق جنوبی استان فارس -کوه‌های اطراف شهر دبیران نیز یدا میشود و ریواس در مناطق مختلف شهرستان شازند هم وجود داشته و مخصوصاً در کوه راستوند و کوه شهباز به وفور فراوان قابل رویت است

مشخصات ظاهری گیاه ریواس

ریشه: ریواس دارای یک ریشه معمولی بوده که یک تا دو متر در خاک رشد کرده و ریشه ریواس در برابر سرما و یخبندان مقاوم بوده.

ساقه: ریواس دارای دو نوع ساقه بوده ، یکی ساقه زیرزمینی که به آن ریزوم می‌گویند و ریزوم بعد از رشد گوشتی و چوبی شده که از جوانه‌های آن، ساقه‌های هوایی و برگهای پهن بوجود آمده و  نوع دوم ساقه ان در ریواس ساقه‌های هوایی بوده که تا حدود یک متر نیز قابل رشد هستند.

برگ: ریواس دارای برگ هایی بوده که از جوانه جانبی ریزوم ها بوجود آمده و برگ‌ها دارای پهنک نسبتاً پهن بوده و دمبرگ ریواس که بخش خوراکی آن را تشکیل داده  گوشتی بوده و طول آن به بیش از نیم متر خواهد رسید.

گل: به تعداد زیاد و به صورت خوشه در انتهای ساقه اصلی ایجاد شده و گلهای ریواس به رنگ سبز بوده و در اثر تلقیح بذر را تشکیل خواهند داد.

تکثیر ریواس

این گیاه توسط دو روش غیر جنسی و بذر تکثیر شده اما چون گیاهان حاصل از بذرکاملاً متفاوت از گیاهان والدینی بوده و  در واقع استفاده از گیاهانی که از جوانه‌های روی ریزوم حاصل شده و روش اصلی تکثیر آن بوده که این گیاهان در اطراف گیاه اصلی قرار گرفته و در اوایل بهار گیاهان جدا شده از گیاه مادری به صورت شیاری کشت خواهند شد و فاصله مشت بین یک تا یک‌ونیم متر در نظر گرفته خواهد شد و فاصله دو بوته باهم در حدود ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر میباشد.

کشت و داشت

روش وجین: اگر علف‌های هرز توسط ادوات مکانیکی حذف شده و باید عمق کاشت ریزوم را در نظر بگیرید و از ایجاد صدمه به آن جلوگیری نمایید.

کوددهی: کود دهی در طی فصل رشد باید صورت بگیرد.

حذف گل ها: حذف غنچه و گل به محض ظهور ساقه گل دهنده باید صورت بگیرد و اینکار سبب می‌شود که در سالهای بعد رشد رویشی و دمبرگها با شدت بیشتری ادامه پیدا کند و چون گلدهی و تولید بذر، گیاه را ضعیف بسازد.

مرحله برداشت : برداشت ریواس از سال دوم کشت شروع شده و نشانه رسیدن محصول بزرگ شدن پهنک برگ میباشد و ریواس برای مصرف تازه، هر هفته برداشت خواهد شد.

آفات و بیماری‌های ریواس: زنگ ریواس،کرم ریشه ریواس وبیماری های ویروسی که توسط ریزوم منتقل میگردد.

غذاهای ایرانی که با ریواس تهیه میشود:

این گیاه دارویی در غذاهای ایرانی به صورت خام و پخته در سالاد و خورش کاربرد فراوانی داشته، اما به دو صورت کلی همراه با کوفته ریزه و رب و پیاز و به روش دیگر همراه با گوشت قرمه و سبزی نعناع و جفری پخته میشده که  این خورش‌ها ویژه نواحی جنوبی البرز از جمله تهران و قم بوده که این گیاه در دامنه‌های البرز به طور وحشی رشد خواهد کرد. از ریواس خوشاب و شربت نیز درست می نمایند

خواص ریواس

ریواس دارای بعضی عناصر مثل پتاسیم - کلسیم بوده  و از نظر ویتامینها نیز تا حدودی غنی میباشد دارای  فیبر و ویتامین c بوده در آن آب-پروتئین-قند-کربو هیدرات-کلسیم-ویتامین های A و B سدیم و پتاسیم وجود داشته و دمبرگ ریواس که بخش قابل استفاده آن بوده دارای مقداری اسیدهای آلی مثل اسید مالیک میباشد که برای رفع تشنگی و آسان کردن هضم غذا سودمند بوده و همچنین در طب سنتی ریواس برای دفع برخی از باکتری های مضر استفاده میشده.

اگر از ریشه ریواس ضماد فراهم نمایید برای محکم شدن استخوان بسیار مفید میباشد میتوانید برای استحكام استخوانها ریشه ریواس را در روغن كنجد و یا با عرق مرزه جوشانده و سپس ماساژ بدهید این کار برای درمان زانو درد نیز مفید است و در واقع حاوی کلسیم فراوان بوده و یکی از بهترین منابع دریافت کلسیم بدن بشمار امده.

 طبیعت آن سرد و مقوی ملین و کرم کش میباشد،  لوز المعده را وادار به ترشح انسولین کرده و قند خون را کم کرده و برای رفع جوش صورت و بدن مفید است

به دلیل رنگ قرمز این گیاه دارای خاصیت آنتی اکسیدان ها  مانع بروز بیماری می شود و با خوردن یک تکه ریواس می توان در اسید معده تعادل ایجاد خواهد نمود. زخم‌های دهان را درمان کرده و سرگيجه و وزوز گوش را كاهش داده.

برای درمان  بی اشتهایی ، درد معده و بیماری های کبدی نافع بوده و سبب تقویت معده و روده شده و تنظیم کننده ترشحات و حرکات معده میباشد، سستی و خماری را بر طرف کرده و مسرت بخش را ایجاد، برای امراض وبایی و اسهال مفید بوده وخون را تصفیه می کند و جوشانده برگ های ریواس سبب تمییزی ظروف آلومینیومی شده و كم كننده شهوت  نیز میباشد.

چکاندن آب تازه ریواس در چشم باعث تقویت بینایی واز بین رفتن لکه های سفید چشم میشود ، ترکیب ریواس با آبلیمو و مالیدن آن به صورت سبب از بین رفتن جوش و لک خواهد شد

برای درمان سیاتیک میزان 30 گرم ریشه ریواس ، 30 گرم پرسیاوشان در یک لیتر آب بجوشانید و روزی 3 استكان میل کنید

ریواس تقویت كننده اعصاب بشمار امده و  برای درمان آبله، پیوره و درمان دندان، ساقه ریواس را جوشانده و بهصورت ضماد بگذارید و همچنین خود ریواس را بجوید و برای تقویت بینایی نصف استكان آب ریواس میل کنید و اگر آب ریواس ضدعفونی كرده و آن را به چشم خود بمالید بسیار نافع بوده.

بهتر است كه از برگهای ریواس برای مصرف خوراكی استفاده ننمایید و فقط از ساقهها و ریشه آن استفاده و برای درمان كمخونی ریشه خشك ریواس را بکوبید و كمی همراه غذا میل کنید یا این كه از شربت آن استفاده نمایید.

برای درمان درد، ناراحتی و ترشی، گاز و نفخ معده 15 گرم پودر ریشه ریواس را در 300 سیسی آب جوش به مدّت 20 دقیقه دم نموده  و قبل از غذا یک استكان میل کنند و افرادی  كه وسواس دارند از ریواس یا شربت ریواس استفاده نمایند به خصوص رب ریواس زیرا رب آن برطرف كننده وحشت و بیماریهای عصبی بوده.

برای درمان بیماری برص ریشه ریواس را بهصورت پودر در بیاورید و  با عسل مخلوط نموده و در محل بمالید. ریواس قند چربی و فشارخون را پایین خواهد اورد

در درمان یبوست مفید و سستی را بر طرف  و در درمان وبا و اسهال مفید بوده.در انگلیس در رژیم غذایی لاغری برای افراد چاق بکار می رود وافرادی كه بیماری قند دارند  دیابت دمكرده برگ ریواس مفید بوده و شربت ریواس شادیبخش، مقوی معده و رودهها میباشد و اگربخواهید كبد تان را پاک كنند قبل از غذا ریواس میل کنید.

تاثیر ریواس بر ترک اعتیاد: افرادی كه میخواهند اعتیادشان را ترک كنند دارچین و ریشه ریواس به مقدار مساوی مخلوط کنند روزی 2 گرم به مدت 7 روز میل کنند.

رنگ موی طبیعی: برای تقویت موی سر نافع بوده و اگر با حنا مخلوط شود رنگ مو را شرابی خواهد کرد و میتوانید برای روشن شدن مو 50 گرم ریواس را در یک لیتر آب به مدت 30 دقیقه جوشانده و سپس صاف كنید موها را چندین بار خیس نمایید. و مصرف مدام جوشانده ريشه ريواس بر روی موها سبب طلايي شدن موهای قهوه‌ای رنگ شده که برای روشن شدن مو میشود

تاثیر ریواس بر پوست

لوسیون ریواس برطرف کننده جوش و لک: برای این روش ریواس رنده شده را با آب لیمو مخلوط کنید و این لوسیون را به پوست خود مالیده که این لوسیون باعث از بین رفتن جوش و لک می گردد.

ماسک ریواس برای از بین بردن جوشهای چرکى:پودر گل ریواس را با یک قاشق ماست مخلوط کرده و هفته اى سه بار ر روى پوست صورت مالیده.

ماسک صورت کک و مک و جوش:برای از بین بردن كک مک و جوشهای چركی و از بین بردن جای جوش ریواس را له  کنید و با كمی سركه مخلوط كرده و بهصورت ماسک بر روی صورت بگذارید اگر فوراً احساس سوزش نمودید سریع بشویید احتمال حساسیت دارید.

خواص ریشه ریواس:

ریشه ریواس را خشك کنید و بهصورت پودر درآورده و میتوانید در موارد زیر  میتوانید از آن استفاده کنید:

مفید برای بازشدن عادت ماهانه  ،  زیادی صفرا و گرفتگی و كیسه صفرا را باز کرده   ، از گرفتگی طحال و امعاد جلوگیری کرده و خاصیت  بادشكن داشته ،  دردكلیه و مثانه و رحم را تسكین داده ، برای درمان یرقان مفید واسهال خونی را درمان میكند.

گرد ریشه ریواس را با لعاب به دانه بهصورت حبّ در بیاورید و زیر زبان گذاشته زیادی صفرا با سرفههای كهنه را درمان خواهد کرد و از تركیب فوق جهت درد شقیقه و سرگیجه میتوان استفاده نمایید.

مضرات مصرف ریواس

مصرف بیش از اندازه ریواس به دلیل دارا بودن مقادیر زیادی اکسالیک اسید که برابر با ۴۶۰ میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم بوده سبب جلوگیری از جذب کلسیم و منیزیم توسط بدن شده و سبب پوکی استخوان شده و مقدار مجاز مصرف اکسالیک اسید در روز ۱۰ گرم برای بزرگسالان و ۳ تا۴ گرم برای کودکان خواهد بود  که این مقدار برابر بوده با چندین کیلوگرم ریواس، درنتیجه ریسک ابتلا به پوکی استخوان به دلیل مصرف ریواس بسیار کم خواهد بود و همچنین مصرف بیش از حد مجاز اکسالیک اسید موجود در ریواس سبب آسیب رساندن به دستگاه گوارش و کلیه‌ها نیز میگردد.

افرادی كه ناراحتی كلیه دارند از مصرف زیاد آن خودداری نمایند.

مصرف بیش از حد ریواس در تغذیه بیماران با نارسایی قلبی توصیه نمیگردد زیرا ریواس حاوی مقادیر قابل توجهی از سدیم بوده  و افزایش سدیم در بدن باعث افزایش نگهداری مایعات در بافتهای بدن می گردد.

نکته هایی که درمورد ریواس باید توجه داشت

در موقع خرید ریواس دقت نموده که ریواس‌هایتان تا حد امکان دارای ساقه‌های جوان و ترد داشته باشد، ریواس به مدت دو تا 3 روز در یخچال قابل نگهداری بوده اما برای نگهداری طولانی‌تر باید آن را فریز نمایید و آماده‌سازی ریواس برای مصرف به این صورت بوده که ریواس‌ها را پوست بکنبد و خرد کرده و ان را شسته البته از قسمت‌های ترد و نازک و روشن ریواس استفاده نمایید زیرا بخش های سبز‌تر کمی تلخ بوده و برخی  بخش ها که ترد نبوده پس از پختن ریش ریش و سفت میگردند.

ریواس برای پخت تنها به جوش کوتاهی نیاز خواهد داشت و اگر این مدت اضافه شود خراب می‌شود و به همین دلیل آن را در پایان پخت به خورش اضافه کرده.

به خاطر اگزالات پتاسیم سعی نموده که  ریواس را در ظروف فلزی مخصوصاً مسی نپزید.

برای پاک كردن آثار سوختگي از ظروف، مقداری ريواس را به همراه آب در آنها جوشانده و اسيد موجود در ريواس چربي‌های سوخته و چسبيده به ته ظرف را پاک خواهد کرد.

برگ‌های ريواس به دفع حشرات موزی كمك بسیاری مي‌كنند.

تهیه خورش ریواس

خورش ریواس به‌خاطر طعم ترش ریواس، یكی از خوشمزه‌ترین خورش‌های فصل بهار بشمار امده  که پخت آن بهمراه نعنا و جعفری (مثل خورش كرفس) عطر و بوی بی‌نظیری خواهد داشت.

مواد لازم : برای 4نفر

ریواس                          یك كیلوگرم

گوشت  بدون استخوان   نیم کیلو گرم

پیاز                                   2 عدد

شکر                       2 تا 3قاشق سوپ‌خوری

روغن، نمك و فلفل        به میزان لازم

نعنا تازه                          150 گرم

جعفری تازه                   250 گرم

طرز تهیه خورش : در ابتدا پیازها را پوست بکنید و پس  از شستن ریز خرد کرده و سپس در یك قابلمه مناسب مقداری روغن ریخته  و بر روی شعله اجاق‌گاز قرار بدهید تا داغ  شود. بعد از آن، پیاز را اضافه کرده و تفت داده تا طلایی رنگ شود.

حال گوشت را شسته و به صورت قیمه‌ای خرد نمایید، سپس به پیاز داغ اضافه  کنید وبه  همراه آن تفت داده تا رنگ گوشت تغییر كند. حالا 2تا3لیوان آب جوش به مخلوط گوشت و پیاز اضافه کرده و در ظرف را گذاشته و تا پخت كامل گوشت روی حرارت متوسط اجاق گاز صبر نمایید و در این فاصله ریواس‌ها را پوست کرده، پس از شستن به قطعات 3سانتی‌متری یا به اندازه 2بند انگشت خرد نمود و. از طرفی دیگر نعنا و جعفری تازه را نیز پاك کنید و بعد از شستن، ریز خرد کرده.

و  حال در یك تابه كوچك، مقداری روغن ریخته و بر روی حرارت قرار داده  تا داغ شود، سپس نعنا و جعفری خرد شده را داخل روغن ریخته و تفت دهید. باید توجه داشت که مقدار نعنا نباید خیلی زیاد باشد زیرا سبب تلخ شدن خورش می‌شود.

بعد از آنكه گوشت به خوبی پخته شد، ابتدا نعنا و جعفری سرخ شده را اضافه کرده و 10 دقیقه حرارت داده و بعد از آن ریواس را همراه شكر، نمك و فلفل اضافه کرده  و 10 دقیقه دیگر حرارت بدهید و دقت داشته باشید که زمان جوشیدن خورش پس از اضافه كردن ریواس نباید زیاد باشد زیرا ریواس به سرعت له میگردد.

و با توجه به اینكه ریواس طعم ترشی دارد، اگر خورش را با همین میزان ترشی دوست دارید، لازم نیست که شكر اضافه کرده.

 

 

نظرات  

0 # راضیه احمدی پور 1395-01-30 20:31
ممنون که طرز تهیه خورشت ریواس کامل زدید .به کمک دستورتون تهیه کردم عالی شد و خوشمزه ممنونم
پاسخ

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی

Copyright © 2015. ملی کالا  Rights Reserved.